زوال عقل برای نخستینبار علت اصلی مرگ در استرالیا شد
زوال عقل در سال ۲۰۲۴ از بیماری قلبی جلو زد و برای نخستینبار علت شمارهیک مرگ در استرالیا شد؛ نتیجه ترکیبی از موفقیت در درمان قلب و پیرتر شدن جمعیت.
جدول علل مرگ در استرالیا بعد از بیش از نیمقرن، صدرنشین تازهای دارد. طبق اداره آمار استرالیا، زوال عقل (شامل آلزایمر) در سال ۲۰۲۴ با ۱۷٬۵۵۰ مرگ، برای نخستینبار از «بیماری ایسکمیک قلبی» جلو زد. این بیماری همان تنگ یا مسدودشدن رگهای خونرسان به قلب است که میتواند به حمله قلبی بینجامد.
این جابهجایی خبر بدی نیست. استرالیا در درمان بیماری قلبی موفقتر شده و مردم عمر بیشتری میکنند؛ وقتی حمله قلبی کمتر جان میگیرد، بیماریهای سالهای پایانی عمر مثل زوال عقل سهم بزرگتری از آمار مرگ پیدا میکنند.
۵۶ سال صدرنشینی که تمام شد
بیماری قلبی از سال ۱۹۶۸ تا ۲۰۲۳ علت اول مرگ در استرالیا بود؛ آن زمان حدود ۳۰ درصد مرگها را شامل میشد. در سال ۲۰۲۴ سهمش به کمتر از ۹ درصد رسید. فقط در ده سال گذشته، نرخ مرگ ناشی از بیماری قلبی حدود ۳۵ درصد پایین آمده؛ نتیجه درمان سریعتر، کنترل بهتر فشار خون و کلسترول و کاهش دخانیات.
در همان بازه، مرگهای ناشی از زوال عقل حدود ۳۹ درصد بیشتر شدهاند. اما بخش مهم این افزایش از پیرتر شدن جمعیت میآید، نه از جهشی ناگهانی در خطر ابتلا برای هر فرد.
ده علت اول مرگ در استرالیا (۲۰۲۴)
| رتبه | علت مرگ | تعداد |
|---|---|---|
| ۱ | زوال عقل، شامل آلزایمر | ۱۷٬۵۵۰ |
| ۲ | بیماری ایسکمیک قلبی | ۱۶٬۳۲۶ |
| ۳ | بیماریهای مزمن تنفسی | ۹٬۲۳۹ |
| ۴ | سکته مغزی و بیماریهای عروق مغزی | ۹٬۱۵۴ |
| ۵ | سرطان ریه | ۹٬۱۲۲ |
| ۶ | دیابت | ۵٬۹۸۹ |
| ۷ | سرطان روده بزرگ | ۵٬۳۸۸ |
| ۸ | زمینخوردن و شکستگیهای مرتبط | ۵٬۱۹۷ |
| ۹ | سرطان خون و غدد لنفاوی | ۵٬۱۶۸ |
| ۱۰ | بیماریهای کلیه و مجاری ادراری | ۴٬۸۱۲ |
پنج علت اول رویهم حدود یکسوم مرگها را توضیح میدهند؛ یعنی «شماره یک» بودن زوال عقل به این معنا نیست که بیشتر استرالیاییها از همین بیماری میمیرند.
زنان بیشتر در معرضاند
زوال عقل از سال ۲۰۱۶ علت اول مرگ زنان است، اما در مردان بیماری قلبی هنوز در صدر است. زنان عمر بیشتری میکنند و بیشتر به سنی میرسند که خطر زوال عقل بالا میرود؛ برای همین حدود ۶۲ درصد مرگهای ناشی از زوال عقل مربوط به زنان است.
| رتبه | مردان | تعداد | زنان | تعداد |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | بیماری قلبی | ۱۰٬۱۵۳ | زوال عقل | ۱۰٬۹۴۷ |
| ۲ | زوال عقل | ۶٬۶۰۲ | بیماری قلبی | ۶٬۱۲۲ |
| ۳ | سرطان ریه | ۵٬۲۴۴ | سکته مغزی | ۵٬۰۶۸ |
| ۴ | بیماریهای مزمن تنفسی | ۴٬۵۷۲ | بیماریهای مزمن تنفسی | ۴٬۶۵۷ |
| ۵ | سکته مغزی | ۴٬۰۷۹ | سرطان ریه | ۳٬۸۷۵ |
در مردان ۷۵ تا ۸۴ ساله هنوز بیماری قلبی اول است، اما بعد از ۸۵ سالگی زوال عقل جلو میافتد. در زنان بالای ۷۵ سال، زوال عقل در همه گروههای سنی رتبه اول را دارد.
سن، تصویر را کاملاً عوض میکند
رتبه ملی بیشتر بازتاب سالمندی جامعه است: بیش از ۶۸ درصد مرگها در افراد ۷۵ ساله و بالاتر رخ میدهد. برای جوانترها جدول کاملاً فرق دارد؛ خودکشی علت اول مرگ زیر ۴۵ سال است و بیماری قلبی از میانسالی جلو میافتد. زوال عقل تنها در گروه سنی بالای ۷۵ سال به رتبه اول میرسد.
تحلیل AIHW از الگوی سنی علل مرگ نشان میدهد علت غالب مرگ در طول زندگی چگونه تغییر میکند:
| گروه سنی | علت یا الگوی برجسته | علتهای دیگری که در رتبههای بالا دیده میشوند |
|---|---|---|
| زیر ۱۵ سال | بیماریهای حاد و عوارض دوران تولد | ناهنجاریهای مادرزادی، سرطان مغز، غرقشدن و عفونتها |
| ۱۵ تا ۲۴ سال | خودکشی | تصادف جادهای، غرقشدن و مسمومیت تصادفی |
| ۲۵ تا ۴۴ سال | خودکشی | مسمومیت تصادفی، تصادف جادهای و برخی سرطانها |
| ۴۵ تا ۵۴ سال | آغاز چرخش به بیماریهای مزمن | بیماری قلبی، سرطان ریه، بیماری کبد و دیابت |
| ۵۵ تا ۷۴ سال | بیماری ایسکمیک قلبی | سرطانها، بیماری مزمن ریه، دیابت و سکته مغزی |
| ۷۵ سال و بالاتر | زوال عقل در کل جمعیت | بیماری قلبی، سکته مغزی، بیماری تنفسی و زمینخوردن |
این یعنی چه
طول عمر بیشتر خودبهخود کیفیت زندگی بهتر را تضمین نمیکند. زوال عقل میتواند حافظه، زبان، قضاوت و استقلال فرد را تحت تأثیر قرار دهد و فشار زیادی بر خانواده و مراقبان بگذارد. حدود ۸۰ درصد افراد بالای ۷۵ سال که میمیرند بیش از یک بیماری همزمان دارند؛ در کنار زوال عقل معمولاً بیماری قلبی، فشار خون بالا یا مشکلات کلیه هم دیده میشود.
با اینهمه، زوال عقل بخش طبیعی پیری نیست. سن بزرگترین عامل خطر است، اما ابتلا اجتنابناپذیر نیست و میتواند افراد زیر ۶۵ سال را هم درگیر کند.
چه میتوان کرد
وزارت بهداشت استرالیا میگوید تا ۴۵ درصد موارد زوال عقل ممکن است قابلپیشگیری یا قابلتأخیر باشد. چند اقدام ساده که پشتوانه علمی دارند:
- فشار خون، کلسترول و دیابت را با کمک پزشک کنترل کنید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید و غذای متعادل بخورید.
- شنوایی و بینایی را بررسی کنید و مشکلات قابلدرمان را رها نکنید.
- سیگار را ترک کنید و مصرف الکل را محدود کنید.
- برای افسردگی کمک بگیرید و ارتباط اجتماعی و یادگیری را حفظ کنید.
- از ضربه به سر، از جمله در ورزش، پیشگیری کنید.
این توصیهها همزمان خطر بیماری قلبی، سکته و دیابت را هم پایین میآورند. شاید درس اصلی این آمار همین باشد: موفقیت دیروز در حفاظت از قلب، مسئله امروز مغز را آشکارتر کرده است.
اگر درباره تغییر حافظه، فکر یا رفتار خود یا یکی از نزدیکان نگران هستید، ارزیابی را با پزشک عمومی آغاز کنید. خط ملی زوال عقل با شماره ۱۸۰۰ ۱۰۰ ۵۰۰ شبانهروزی، رایگان و محرمانه است. این مقاله اطلاعات عمومی است و جای ارزیابی یا توصیه پزشکی فردی را نمیگیرد.
واژهآموزی
کلمات انگلیسی این مطلب را یاد بگیر- معنی
- زوال عقل؛ مجموعهای از نشانههای ناشی از بیماریهای آسیبزننده به مغز
- کاربرد
- اصطلاح پزشکی عمومی است و نام یک بیماری واحد نیست.
- مثال
Dementia is not an inevitable part of ageing.
The family contacted a dementia support service.
- معنی
- مرگومیر یا میزان مرگ در یک جمعیت
- کاربرد
- در گزارشهای سلامت برای تعداد یا نرخ مرگ بهکار میرود.
- مثال
Australia’s mortality rate declined over the decade.
The report compares mortality across age groups.
- معنی
- زمینهای؛ عامل آغازکننده زنجیره رویدادهایی که به مرگ انجامیده است
- کاربرد
- در عبارت underlying cause of death روی گواهی و آمار مرگ دیده میشود.
- مثال
Dementia was recorded as the underlying cause of death.
Several conditions may accompany the underlying disease.
- معنی
- همابتلایی؛ وجود همزمان دو یا چند بیماری یا وضعیت پزشکی
- کاربرد
- در پزشکی و آمار سلامت برای توضیح پیچیدگی بیماریهای همزمان استفاده میشود.
- مثال
Comorbidity is common among people who die at older ages.
The doctor considered each comorbidity in the care plan.
- معنی
- استانداردشده بر پایه سن برای مقایسه منصفانه جمعیتهایی با ساختار سنی متفاوت
- کاربرد
- بیشتر همراه rate میآید و اثر پیرتر یا جوانتر بودن جمعیت را تعدیل میکند.
- مثال
The age-standardised rate allows a fairer comparison over time.
Raw counts rose, but the age-standardised trend was stable.
اعتبار تصاویر
- NavaRooz — NavaRooz — original (تصویر اصلی)
منابع
- Causes of Death, Australia, 2024 — اداره آمار استرالیا رتبهبندی رسمی علل زمینهای مرگ، تعداد مرگها و تفکیک جنس و سن را ارائه میکند.
- Australia’s health 2026 — گزارش دوسالانه AIHW تغییر الگوی مرگ، امید زندگی و بار بیماریهای مزمن را در تصویر کلی سلامت استرالیا قرار میدهد.
- Deaths in Australia – Trends in deaths — این منبع روند نرخهای استانداردشده مرگ و نقش پیرشدن جمعیت در افزایش تعداد مرگهای ناشی از زوال عقل را توضیح میدهد.
- Dementia in Australia – Deaths due to dementia — این گزارش تعریف گستردهتر AIHW از مرگ ناشی از زوال عقل و تفاوت آن با ارقام ABS را روشن میکند.
- What do Australians die from? – How causes vary by age — تحلیل AIHW تغییر علتهای زمینهای و همراه مرگ در گروههای سنی مختلف را نشان میدهد.
- Reduce your risk of dementia — وزارت بهداشت استرالیا عوامل قابلتغییر خطر و اقدامهای مبتنی بر شواهد برای کاهش احتمال زوال عقل را فهرست میکند.
- The National Dementia Helpline — اطلاعات رسمی خط ملی زوال عقل، پشتیبانی شبانهروزی و دسترسی از طریق مترجم شفاهی را تأیید میکند.
