دیتاسنترهای استرالیا: رشد سریع هوش مصنوعی و پرسشهای آب و برق
به گفته تحلیلگران مالی، استرالیا حالا دومین مقصد بزرگ سرمایهگذاری دیتاسنتر در جهان است، با بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار استرالیا پروژه در راه. این گزارش توضیح میدهد دیتاسنتر چیست و از کجا آمده، چرا رشد آنها به آب و برق گره خورده، منتقدان چه میگویند، کدام نگرانیها با شواهد همخوان است و منفعت و هزینه این رشد برای استرالیاییها چیست.
هر بار که یک ایمیل میفرستیم، فیلمی تماشا میکنیم یا از هوش مصنوعی سؤالی میپرسیم، یک دیتاسنتر جایی در پشتصحنه کار میکند. این ساختمانها زیرساخت پایه اقتصاد دیجیتالاند و همین حالا استرالیا در میانه یکی از بزرگترین موجهای ساخت آنها در جهان قرار دارد. این گزارش از ابتدا شروع میکند: دیتاسنتر چیست، از کجا آمده، چرا رشدش به آب و برق گره خورده، منتقدان چه میگویند و کدامیک از این نگرانیها واقعاً با شواهد همخوان است.
دیتاسنتر چیست و چه کاری انجام میدهد؟
دیتاسنتر ساختمانی است پر از سرور، تجهیزات ذخیرهسازی و شبکه که دادهها را نگه میدارد و پردازش میکند. وبسایتها، اپلیکیشنهای بانکی، ایمیل، پخش آنلاین فیلم و سریال، و مدلهای هوش مصنوعی همه روی چنین ساختمانهایی اجرا میشوند. کار اصلی یک دیتاسنتر سه چیز است: تأمین برق پایدار برای سرورها، خنکنگهداشتن آنها و اتصال آنها به شبکه اینترنت با سرعت و امنیت بالا.
نخستین نمونههای این ساختمانها به دهه ۱۹۴۰ برمیگردند، وقتی رایانههای غولپیکری مثل ENIAC در آمریکا ساخته شدند. از دهه ۱۹۷۰، شرکتهایی مثل IBM ساختمانهای اختصاصی برای نگهداری رایانههای بزرگ (mainframe) خود ساختند. رشد اینترنت در دهه ۱۹۹۰ نقطهعطف بعدی بود: شرکتها بهجای نگهداری سرور در دفتر خودشان، فضای اختصاصی برای آن ساختند. از دهه ۲۰۱۰ به بعد، شرکتهای بزرگ ابری مثل آمازون (AWS)، مایکروسافت و گوگل دیتاسنترهای عظیمی ساختند که ظرفیتشان را بین هزاران مشتری مشترک تقسیم میکنند؛ همین مدل «رایانش ابری» است. رشد سریع هوش مصنوعی مولد از سال ۲۰۲۳ به بعد، مرحله تازهای را باز کرده: دیتاسنترهای بزرگتر و پرمصرفتر که مخصوص آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی طراحی میشوند.
در همین مسیر، دیتاسنترها بهمرور کارآمدتر هم شدهاند. شرکتهای بزرگ ابری سالهاست شاخصی به نام «اثربخشی مصرف برق» یا PUE را گزارش میکنند که نشان میدهد چه نسبتی از برق مصرفی صرف خنکسازی و زیرساخت جانبی میشود، نه پردازش. در دیتاسنترهای مدرن این نسبت نسبت به نسلهای قدیمیتر بهبود چشمگیری داشته، اما رشد شدید تقاضای هوش مصنوعی باعث شده مصرف کلی برق و آب همچنان بالا برود، حتی با وجود کارآمدتر شدن هر دیتاسنتر بهتنهایی.
دیتاسنترها در استرالیا چقدر و چطور رشد کردهاند؟
استرالیا حدود ۱۶۲ دیتاسنتر فعال دارد، بیشتر در حومه سیدنی و ملبورن، و طبق همان گزارش بیش از ۹۰ پروژه دیگر در صف ساخت یا برنامهریزی است که بسیاری از آنها بزرگتر از نسل فعلی خواهند بود. آمازون (AWS) در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد ۲۰ میلیارد دلار استرالیا سرمایهگذاری میکند و مایکروسافت در آوریل ۲۰۲۶ رقم مشابهی به ارزش ۲۵ میلیارد دلار استرالیا اعلام کرد؛ این دو شرکت رویهم بیش از ۴۵ میلیارد دلار استرالیا در زیرساخت دیجیتال کشور سرمایهگذاری میکنند. به گفته تحلیلگران مالی، مجموع پروژههای در دست ساخت و برنامهریزیشده از ۱۵۰ میلیارد دلار استرالیا عبور میکند و کشور اکنون دومین مقصد بزرگ سرمایهگذاری دیتاسنتر در جهان است، پس از آمریکا.
چرا رشد دیتاسنترها به آب و برق گره خورده؟
سرورهایی که مدلهای هوش مصنوعی و سرویسهای ابری را اجرا میکنند، گرمای زیادی تولید میکنند. اگر این گرما مدیریت نشود، تجهیزات آسیب میبینند یا کاراییشان پایین میآید. دیتاسنترها برای خنکسازی از ترکیبی از هوای بیرون، چیلرها، خنکسازی مایع و خنکسازی تبخیری استفاده میکنند. در خنکسازی تبخیری، آب تبخیر میشود و هوای ورودی را خنکتر میکند؛ این روش برق کمتری مصرف میکند اما آب مصرف میکند.
رشد مصرف برق دیتاسنترها در استرالیا در یک سال اخیر قابل توجه بوده: به گزارش ایبیسی مصرف برق آنها در نیوساوتولز حدود ۱۸ درصد و در ویکتوریا تقریباً دو برابر شده، و مصرف برق کنونی دیتاسنترهای کشور بهاندازه برقمصرفی بیش از ۷۰۰ هزار خانه است. اگر ظرفیت تولید برق پاک به همان سرعت اضافه نشود، بخشی از این تقاضا از نیروگاههای سوخت فسیلی تأمین میشود؛ کلایمت کانسیل برآورد کرده بدون سرمایهگذاری اضافی در برق تجدیدپذیر، آلایندگی شبکه ملی برق (NEM) تا سال ۲۰۳۵ ممکن است تا ۱۴ درصد بیشتر از حالت عادی شود.
در مصرف آب، وضعیت فعلی کوچکتر است. بر اساس گزارشی صنعتی که به سفارش انجمن دیتاسنترهای استرالیا تهیه شده و باید با احتیاط خواند، مصرف آب دیتاسنترهای کشور حدود ۵٫۵ گیگالیتر در سال است؛ یعنی حدود چهار صدم درصد از کل مصرف آب آشامیدنی استرالیا. سهم دیتاسنترها از مصرف آب سیدنی و ملبورن هم اکنون کوچک است، به ترتیب حدود ۰٫۷ و ۰٫۲ درصد، اما همین گزارش پیشبینی میکند این سهم تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱٫۹ و ۰٫۹ درصد برسد. یعنی در مناطق شهریای مثل سیدنی و ملبورن که با رشد جمعیت و دورههای خشکی هم روبهرو هستند، فشار محلی و فصلی میتواند بیشتر از آنچه رقم ملی نشان میدهد باشد؛ گزارش پسزمینه گاردین همین نگرانی نهادهای آب و گروههای محیطزیستی را مستند کرده است.
نمونه غرب ملبورن: اتصال به آب بازیافتی
یکی از پاسخهای صنعت به همین نگرانی، پروژهای در غرب ملبورن است. Greater Western Water اعلام کرده کارخانه آب بازیافتی ملتون در Mt Cottrell قرار است آب بازیافتی درجه Class A را به یک دیتاسنتر در حال ساخت AWS بدهد؛ نخستین اتصال از این نوع در ویکتوریا. AWS میگوید این اتصال از روز نخست بهرهبرداری برقرار خواهد بود و میتواند سالانه میلیونها لیتر آب آشامیدنی را برای جوامع محلی ملبورن حفظ کند. طبق گزارش تکمیلی یوتیلیتی مگزین، Greater Western Water هدف بلندمدتتری هم دارد: بازگرداندن آب بیشتر از آنچه شرکتهای تحت پوششش تا سال ۲۰۳۰ مصرف میکنند.
این پروژه با تصمیم بزرگتری در سطح فدرال همزمان شده. دولت در ۲۳ مارس ۲۰۲۶ «انتظارات ملی» خود را از توسعهدهندگان دیتاسنتر و زیرساخت هوش مصنوعی منتشر کرد. طبق این سند، شرکتها باید برق پاک اضافی برای پروژههای خود تأمین کنند، مصرف را با فناوری کارآمد کم کنند، هرجا ممکن است از آب غیرآشامیدنی استفاده کنند، هزینه ارتقای شبکه را خودشان بپردازند نه سایر مصرفکنندگان، و پیش از ساخت با شرکتهای آب و برق و جوامع محلی گفتوگو کنند.
منتقدان چه میگویند؟ کدام نگرانیها معتبر است؟
مخالفت با ساخت دیتاسنترهای جدید معمولاً حول چند محور شکل میگیرد. پنل کارشناسی دانشگاه مککواری هم روی همین نکات، از اشتغال گرفته تا شفافیت انرژی، تمرکز دارد:
اشتغال محدود. منتقدان میگویند شرکتها وعده اشتغال زیادی میدهند، اما پس از ساخت، مشاغل دائمی معمولاً به تعداد کمی نگهبان، کارکنان نظافت و پشتیبان فناوری محدود میشود. گزارش ایبیسی نشان داده تعداد واقعی مشاغل دائمی معمولاً کمتر از رقمهایی است که در تبلیغات پروژهها ذکر میشود. این نقد با شواهد همخوان است.
سروصدا و اشغال زمین. شوراهای محلی سیدنی به سروصدای مداوم، ژنراتورهای دیزلی پشتیبان و اشغال زمینهای بزرگ توسط دیتاسنترهای جدید اعتراض کردهاند. این شکایتها مستند و محلیاند، هرچند تعمیم آنها به همه دیتاسنترهای کشور درست نیست؛ تأثیر واقعی به طراحی هر پروژه و فاصلهاش از مناطق مسکونی بستگی دارد.
مصرف آب بهشکل بحران ملی. برخی گزارشها و عناوین خبری مصرف آب دیتاسنترها را بهگونهای مطرح میکنند که انگار تهدیدی فوری برای آب آشامیدنی کشور است. در مقیاس ملی این ادعا اغراقشده است؛ سهم فعلی حدود چهار صدم درصد از آب آشامیدنی کشور است. اما نگرانی محلی و فصلی، بهویژه در تابستان و در مناطقی با چند پروژه بزرگ نزدیک به هم، پایه واقعی دارد؛ رشد پیشبینیشده سهم دیتاسنترها در سیدنی و ملبورن تا ۲۰۳۰ همین را نشان میدهد، و همان چیزی است که پروژه ملتون قصد کاهش آن را دارد.
مالیات و سودی که از کشور خارج میشود. برخی منتقدان میگویند شرکتهای چندملیتی از منابع و زیرساخت محلی استفاده میکنند، اما سود نهایی از کشور خارج میشود و سهم مالیاتی محدودی برای استرالیا باقی میماند. این نگرانی با الگوی شناختهشده اجتناب مالیاتی شرکتهای فناوری چندملیتی در استرالیا همخوان است، هرچند رقم دقیق مالیات پرداختی هر پروژه دیتاسنتر بهصورت عمومی شفاف نیست.
منفعت و هزینه برای استرالیاییها
منفعت اصلی این رشد، سرمایهگذاری خارجی بزرگ در زیرساخت دیجیتال است: مشاغل دوره ساخت، درآمد مالیاتی از ساختوساز و زمین، و دسترسی بهتر به خدمات ابری و هوش مصنوعی برای کسبوکارهای استرالیایی. دولت فدرال هم امیدوار است استرالیا از موج سرمایهگذاری جهانی هوش مصنوعی عقب نماند.
در برابر آن، هزینهها واقعیاند: رشد ۱۸ تا ۱۰۰ درصدی مصرف برق در نیوساوتولز و ویکتوریا و ریسک افزایش قیمت برق اگر ظرفیت تولید پاک همزمان اضافه نشود، فشار فصلی و محلی بر منابع آب در شهرهایی مثل سیدنی و ملبورن، سروصدا و اشغال زمین در مناطق مسکونی، و پرسش باز درباره اینکه چه سهمی از سود این پروژهها واقعاً در استرالیا باقی میماند. برای سیاستگذاران، شرط لازم این است که هرکدام از این پروژهها با شفافیت واقعی درباره مصرف آب و برق، تعداد واقعی مشاغل و پرداخت هزینه زیرساخت پیش برود؛ نه فقط با وعدههای کلی «پایدار» یا «مفید برای همه استرالیاییها».
نشانههایی که در ماههای آینده باید دنبال کرد
چند سؤال مشخص میکند این رشد چطور پیش میرود: آیا مصرف آب و برق هر پروژه بهصورت منظم و قابلفهم گزارش میشود؟ آیا دولتهای ایالتی قوانین شفافتری برای فاصله دیتاسنتر از مناطق مسکونی و کنترل سروصدا وضع میکنند؟ آیا تعداد مشاغل دائمی هر پروژه پس از ساخت با وعدههای اولیه همخوانی دارد؟ و آیا شرکتهای آب مثل پروژه ملتون در شهرهای دیگر هم گسترش پیدا میکنند؟ پاسخ این پرسشها نشان میدهد آیا استرالیا از این موج سرمایهگذاری واقعاً بهره میبرد یا هزینههای آن را جوامع محلی به تنهایی میپردازند.
واژهآموزی
کلمات انگلیسی این مطلب را یاد بگیر- معنی
- مرکز داده، ساختمانی پر از سرورها و تجهیزات شبکه که خدمات ابری، وبسایتها و سامانههای هوش مصنوعی را اجرا میکند.
- کاربرد
- در گزارشهای فناوری و زیرساخت معمولاً برای توضیح محل فیزیکی پردازش و ذخیره داده به کار میرود.
- مثال
The Amazon Web Services data centre in western Melbourne will use recycled water for cooling from day one.
A large data centre can consume as much electricity as a small city, making its environmental footprint a matter of public interest.
- معنی
- آبی که پس از تصفیه فاضلاب یا پساب، برای مصارف غیرآشامیدنی مانند آبیاری، صنعت یا خنکسازی دوباره استفاده میشود.
- کاربرد
- در سیاست آب، معمولاً در مقابل آب آشامیدنی یا potable water قرار میگیرد.
- مثال
The Melton Recycled Water Factory supplies Class A recycled water suitable for industrial cooling without drawing on drinking supplies.
Using recycled water for data centre cooling can save millions of litres of drinking-quality water each year.
- معنی
- روش خنککردن هوا یا تجهیزات با تبخیر آب، فرایندی که انرژی کمتری میخواهد اما بخشی از آب را مصرف میکند.
- کاربرد
- در بحث دیتاسنترها برای توضیح پیوند میان گرمای سرورها، مصرف آب و مصرف برق استفاده میشود.
- مثال
On hot days, evaporative cooling systems in data centres can consume millions of litres of water.
Some operators switch to evaporative cooling only during peak heat, to keep water consumption as low as possible.
- معنی
- آبی که برای نوشیدن مناسب نیست، اما میتواند در برخی کاربردهای صنعتی، کشاورزی یا شهری استفاده شود.
- کاربرد
- در مقررات و راهنماهای زیرساختی برای تفکیک آب شرب از منابع جایگزین به کار میرود.
- مثال
The federal government expects data centres to use non-potable water wherever technically feasible.
Non-potable water from recycled sources can replace drinking-quality supply for industrial cooling without compromising safety.
- معنی
- پذیرش و اعتماد عمومی که به یک پروژه اجازه میدهد بدون مخالفت جدی جامعه ادامه پیدا کند.
- کاربرد
- در پروژههای بزرگ انرژی، معدن، فناوری و آب برای اشاره به رابطه با جامعه محلی استفاده میشود.
- مثال
Without transparent reporting on water and energy use, data centres risk losing their social licence to operate.
The concept of social licence recognises that legal approval alone does not guarantee community acceptance.
اعتبار تصاویر
- NavaRooz استرالیا — Original AI-assisted editorial image (تصویر اصلی)
منابع
- Melton plant leads the way with first recycled water connection for a Victorian data centre — منبع رسمی Greater Western Water درباره اتصال کارخانه آب بازیافتی ملتون به دیتاسنتر در غرب ملبورن، نقش AWS، زمانبندی ارتقای ۷۰ میلیون دلاری و استدلال کاهش فشار بر آب آشامیدنی.
- GWW secures Victorian first for data centre recycled water — گزارش خبری مستقل که جزئیات تکمیلی قرارداد GWW و AWS، هدف شرکت آب برای بازگرداندن آب بیشتر از مصرف تا ۲۰۳۰، و مقیاس ارتقای کارخانه ملتون را تأیید میکند.
- Thirsty work: how the rise of massive datacentres strains Australia's drinking water supply — گزارش پسزمینه درباره فشار دیتاسنترها بر منابع آب سیدنی و ملبورن، تفاوت فناوریهای خنکسازی و نگرانیهای نهادهای آب و گروههای محیطزیستی.
- Expectations of data centres and AI infrastructure developers — چارچوب رسمی دولت فدرال برای توسعهدهندگان دیتاسنتر و زیرساخت هوش مصنوعی، شامل انتظار استفاده پایدار از آب، آب غیرآشامیدنی در صورت امکان، و گزارشدهی شفاف.
- How AWS uses recycled water in data centers — توضیح خود AWS درباره استفاده از خنکسازی با هوای بیرون در بیشتر سال و استفاده از آب بازیافتی در دورههای گرم برای کاهش مصرف آب آشامیدنی.
- Data Centres as Enabling Infrastructure — گزارش صنعتمحور سفارششده برای Data Centres Australia که برآوردهایی درباره مصرف برق و آب دیتاسنترها و فرصت سرمایهگذاری در زیرساخت آب بازیافتی ارائه میکند. به دلیل سفارشدهندگان صنعتی باید با احتیاط خوانده شود.
- AI data centre advocates accused of overstating employment benefits — گزارش ایبیسی درباره اختلافنظر بر سر تعداد واقعی مشاغلی که دیتاسنترها ایجاد میکنند، مستند برای نقد اغراق در وعدههای اشتغال.
- Sydney's data centre boom is turning suburbs into 'wastelands', councils warn — گزارش ایبیسی درباره شکایت شوراهای محلی سیدنی از سروصدا، ژنراتورهای دیزلی پشتیبان و اشغال زمین توسط دیتاسنترهای جدید.
- Should Australia pause building new data centres? We asked 5 experts — نگاه چند کارشناس دانشگاهی به سود و زیان توقف یا ادامه ساخت دیتاسنتر در استرالیا، شامل نگرانی از اشتغال، انرژی و شفافیت.
- Australia's data centre boom: a $150 billion investment opportunity — تحلیل مالی درباره حجم سرمایهگذاری در دیتاسنترهای استرالیا و جایگاه کشور بهعنوان دومین مقصد بزرگ این سرمایهگذاری در جهان.
- Will Australia be taken for a ride in the AI and data centre boom? — گزارش ایبیسی درباره تعداد دیتاسنترهای موجود و در دست ساخت، رشد مصرف برق در نیوساوتولز و ویکتوریا، و پرسش کارشناسان درباره سهم واقعی استرالیاییها از این رشد.
- Seizing the opportunity to do data centres right — تحلیل کلایمت کانسیل درباره اثر رشد دیتاسنترها بر شبکه برق ملی (NEM) و ریسک افزایش آلایندگی اگر ظرفیت تولید برق پاک همزمان اضافه نشود.
