چرا استرالیا هنوز عاشق یوروویژن است؟

یوروویژن برای خیلی از استرالیایی‌ها فقط یک مسابقه موسیقی نیست؛ یک جشن جهانی، یک آیین آخر هفته، یک نمایش هویت چندفرهنگی و گاهی آینه‌ای از سیاست و سلیقه عمومی است.

استرالیا هزاران کیلومتر از اروپا دور است، اما هر سال وقتی نوبت یوروویژن می‌رسد، بخشی از کشور بیدار می‌ماند، صبح زود تلویزیون را روشن می‌کند، در شبکه‌های اجتماعی رأی و نظر می‌دهد و با جدیتی کاملاً واقعی درباره لباس‌ها، نورپردازی، امتیاز داورها و این‌که «آیا امسال بالاخره استرالیا می‌برد؟» بحث می‌کند.

امسال هم این علاقه دوباره خودش را نشان داد. طبق اعلام SBS، بیش از ۳.۲۷ میلیون استرالیایی پوشش یوروویژن ۲۰۲۶ را از تلویزیون و پلتفرم‌های دیجیتال این شبکه دنبال کردند؛ رقمی که نسبت به سال قبل رشد چشمگیری داشت. دلتا گودرم، نماینده استرالیا، با ترانه Eclipse چهارم شد و بلغارستان با اجرای پرانرژی DARA و ترانه Bangaranga نخستین قهرمانی تاریخ خود را جشن گرفت؛ نتیجه‌ای که اتحادیه پخش اروپا آن را یکی از لحظات تاریخی دوره هفتادسالگی مسابقه دانست.

اما سؤال جذاب‌تر این است: چرا استرالیا، کشوری بیرون از اروپا، هنوز تا این حد به یوروویژن اهمیت می‌دهد؟ پاسخ کوتاه این است: چون یوروویژن دقیقاً شبیه خود استرالیاست؛ پر از لهجه، مهاجرت، رنگ، رقابت، شوخی، جدیت، هویت، سیاست، موسیقی و کمی هم اغراق شیرین.

یوروویژن دقیقاً چیست؟

یوروویژن یا Eurovision Song Contest بزرگ‌ترین مسابقه زنده موسیقی جهان است؛ جایی که هر کشور یک ترانه و یک اجرا می‌فرستد و در پایان، ترکیبی از رأی داوران حرفه‌ای و رأی مردم برنده را مشخص می‌کند.

این مسابقه در سال ۱۹۵۶ در لوگانو سوئیس آغاز شد. EBU می‌گوید اولین دوره فقط با هفت کشور برگزار شد و ۱۰ پخش‌کننده ملی آن را زنده به خانه‌های مردم رساندند. صفحه رسمی Eurovision Lugano 1956 هم توضیح می‌دهد که ایده مسابقه از جشنواره موسیقی سن‌رمو ایتالیا الهام گرفته بود؛ اما هدفش فقط موسیقی نبود. اروپا بعد از جنگ جهانی دوم دنبال یک تجربه تلویزیونی مشترک بود؛ چیزی که مردم کشورهای مختلف را هم‌زمان پای یک برنامه زنده بنشاند.

هفتاد سال بعد، همان ایده ساده به یک غول فرهنگی تبدیل شده است: نیمه‌نهایی‌ها، فینال بزرگ، لباس‌های عجیب، نورپردازی‌های چندمیلیون‌دلاری، رأی‌گیری نفس‌گیر، هوادارانی از سراسر جهان و ترانه‌هایی که گاهی یک‌شبه به میم اینترنتی یا هیت جهانی تبدیل می‌شوند.

چرا استرالیا وارد یوروویژن شد؟

ورود استرالیا به یوروویژن از بیرون عجیب به نظر می‌رسد، اما از داخل استرالیا کاملاً منطقی است. استرالیا کشوری مهاجرپذیر و چندفرهنگی است و میلیون‌ها نفر در این کشور ریشه خانوادگی، زبانی یا فرهنگی در اروپا دارند. از طرف دیگر، SBS سال‌هاست که یوروویژن را برای مخاطبان استرالیایی پخش می‌کند.

در سال ۲۰۱۵، EBU اعلام کرد که استرالیا برای اولین بار به عنوان مهمان ویژه شصتمین سالگرد مسابقه وارد رقابت می‌شود. در همان اطلاعیه آمده بود که SBS بیش از ۳۰ سال یوروویژن را در استرالیا پخش کرده و علاقه استرالیایی‌ها به مسابقه به‌مرور رشد کرده است. این دعوت ابتدا قرار بود یک‌باره باشد، اما استقبال بزرگ و اجرای موفق استرالیا باعث شد این رابطه ادامه پیدا کند.

نخستین نماینده رسمی استرالیا، Guy Sebastian، در سال ۲۰۱۵ با ترانه Tonight Again پنجم شد. یک سال بعد، Dami Im با اجرای قدرتمند Sound of Silence تا یک قدمی قهرمانی رفت و رتبه دوم را به دست آورد؛ نتیجه‌ای که هنوز برای بسیاری از هواداران استرالیایی لحظه طلایی یوروویژن است.

تصویر: Dami Im، نماینده استرالیا در یوروویژن ۲۰۱۶؛ عکس از Albin Olsson در Wikimedia Commons، مجوز CC BY-SA 4.0.

امسال چه اتفاقی افتاد؟

یوروویژن ۲۰۲۶ در وین اتریش برگزار شد؛ شهری که بعد از پیروزی اتریش در سال ۲۰۲۵ میزبان دوره هفتادم شد. طبق گزارش Eurovision.com، مسابقه امسال با شعار آشنای United by Music و حضور ۳۵ پخش‌کننده عمومی از اروپا و فراتر از اروپا برگزار شد.

برنده امسال بلغارستان بود: DARA با ترانه Bangaranga. طبق گزارش رسمی EBU، این نخستین قهرمانی بلغارستان در تاریخ یوروویژن بود و این ترانه هم در رأی داوران و هم در رأی مردمی اول شد؛ اتفاقی که از سال ۲۰۱۷ تکرار نشده بود. همین نکته برای هواداران یوروویژن مهم است، چون معمولاً اختلاف بین رأی داوران و مردم بخشی از درام شب فینال است.

استرالیا هم با Delta Goodrem و اجرای Eclipse چهارم شد؛ بهترین نتیجه این کشور در چند سال اخیر. SBS اعلام کرد فینال زنده به‌تنهایی به بیش از ۱.۲۱ میلیون نفر در استرالیا رسید و کل پوشش مسابقه بیش از ۳.۲۷ میلیون نفر را جذب کرد.

برای کشوری که فینال را معمولاً صبح زود به وقت محلی تماشا می‌کند، این عدد فقط آمار تلویزیونی نیست؛ نشانه یک علاقه واقعی است.

چرا استرالیایی‌ها یوروویژن را جدی می‌گیرند؟

یوروویژن برای استرالیا یک برنامه خارجی نیست؛ یک مراسم جمعی است. بعضی‌ها آن را برای موسیقی می‌بینند، بعضی‌ها برای شوخی و نمایش، بعضی‌ها برای رأی‌گیری، بعضی‌ها برای لباس‌ها و بعضی‌ها چون از کودکی با SBS و صداهای چندزبانه بزرگ شده‌اند.

در کشوری مثل استرالیا، که هویت ملی آن از موج‌های مهاجرت ساخته شده، یوروویژن حس آشنایی دارد. این مسابقه به مخاطب یادآوری می‌کند که زبان، لهجه، لباس و ریشه فرهنگی می‌تواند روی صحنه جهانی نه فقط پذیرفته، بلکه تشویق شود. برای ایرانیان، افغان‌ها، کردها، ترک‌ها، عرب‌ها، اروپایی‌ها و همه جوامع مهاجر در استرالیا، دیدن این تنوع روی یک صحنه بزرگ چیزی فراتر از سرگرمی است.

یوروویژن همچنین یک ورزش موسیقایی است. شما تیم محبوب دارید، جدول دارید، امتیاز دارید، ناامیدی دارید، شگفتی دارید و لحظه‌ای دارید که یک کشور ناگهان «۱۲ امتیاز» می‌گیرد و اتاق نشیمن منفجر می‌شود.

رأی‌گیری؛ قلب تپنده درام

اگر مسابقه فقط اجرا بود، یوروویژن این‌قدر اعتیادآور نمی‌شد. بخش رأی‌گیری، جایی است که موسیقی به سیاست، جغرافیا، دیاسپورا و سلیقه عمومی وصل می‌شود.

در مدل امروزی، کشورها امتیازهای معروف ۱۲، ۱۰، ۸ تا ۱ را می‌دهند. رأی داوران و رأی مردم جداگانه محاسبه می‌شود و همین جدایی باعث می‌شود گاهی محبوب مردم با محبوب داوران فرق داشته باشد. برای ۲۰۲۶، Eurovision.com اعلام کرد سقف رأی هر روش پرداخت از ۲۰ به ۱۰ کاهش یافت، داوران حرفه‌ای به نیمه‌نهایی‌ها برگشتند و پنل داوری از نظر تخصص و سن متنوع‌تر شد؛ تغییراتی که هدف آن افزایش اعتماد و شفافیت اعلام شد.

این یعنی یوروویژن فقط یک صحنه پرزرق‌وبرق نیست؛ یک سیستم پیچیده زنده است که باید هم سرگرم‌کننده باشد، هم قابل اعتماد.

برندگان تاریخی؛ از ABBA تا DARA

یوروویژن بارها ستاره ساخته و گاهی مسیر موسیقی پاپ را تغییر داده است. چند نام برای فهمیدن اهمیت تاریخی مسابقه کافی است:

تصویر: تبلیغ ترانه Waterloo در مجله Cash Box، ۹ مارس ۱۹۷۴؛ منبع Wikimedia Commons، Public Domain.

ترندهای جدید یوروویژن؛ چرا مسابقه هنوز تازه است؟

یوروویژن اگر فقط نوستالژی بود، شاید مدت‌ها پیش خسته‌کننده می‌شد. اما جذابیت آن در تغییر مداوم است. هر سال چند روند تازه دیده می‌شود:

۱. ترکیب موسیقی محلی با پاپ جهانی
برنده ۲۰۲۶، Bangaranga، دقیقاً نمونه همین روند بود: ترانه‌ای پاپ و پرانرژی که در عین حال از رنگ‌وبوی فرهنگی و منطقه‌ای استفاده می‌کرد. این همان چیزی است که یوروویژن دوست دارد؛ موسیقی‌ای که هم جهانی شنیده شود، هم ریشه داشته باشد.

۲. اجراهای طراحی‌شده برای دوربین، نه فقط سالن
یوروویژن امروز یک اجرای صحنه‌ای ساده نیست. دوربین، نور، تدوین زنده، صفحه‌های LED و زاویه‌های نمایشی بخشی از خود ترانه‌اند. EBU درباره تولید ۲۰۲۶ از ده‌ها دوربین، هزاران چراغ و میلیون‌ها پیکسل LED نوشته است. به زبان ساده: گاهی برنده کسی است که بهتر از بقیه می‌فهمد تلویزیون چگونه احساس می‌سازد.

۳. رأی‌گیری جهانی‌تر
در ۲۰۲۶، رأی‌ها از ۱۴۸ کشور دریافت شد؛ یعنی یوروویژن از مرزهای اروپا فراتر رفته است. EBU همچنین اعلام کرد رأی «Rest of the World» بخشی از سیستم رأی‌گیری است. این یعنی استرالیا و دیگر کشورهای بیرون از اروپا فقط تماشاگر نیستند؛ بخشی از گفت‌وگو هستند.

۴. سیاست، همیشه در حاشیه اما هرگز غایب
یوروویژن خود را مسابقه‌ای غیرسیاسی می‌داند، اما واقعیت این است که هویت ملی، جنگ، اعتراض، دیاسپورا و روابط کشورها همیشه سایه‌ای روی مسابقه می‌اندازند. در ۲۰۲۶، چند کشور به دلیل ادامه حضور اسرائیل در مسابقه شرکت نکردند؛ موضوعی که در گزارش‌های AP و The Guardian هم برجسته شد. برای مخاطب استرالیایی، این بخش از ماجرا آشناست: هنر، رسانه و سیاست در جهان امروز به‌سختی از هم جدا می‌مانند.

۵. هواداری جهانی و سفر فرهنگی
برای دوره ۲۰۲۶، EBU اعلام کرد ۹۵ هزار بلیت برای ۹ برنامه فروخته شد و هوادارانی از بیش از ۷۰ کشور و منطقه به وین سفر کردند. جالب‌تر این‌که استرالیا در فهرست ۱۰ کشور اصلی خریدار بلیت قرار داشت. این یعنی علاقه استرالیایی‌ها فقط پشت تلویزیون نیست؛ بعضی‌ها برای آن سفر هم می‌کنند.

چرا این موضوع برای مخاطب فارسی‌زبان استرالیا مهم است؟

برای جامعه فارسی‌زبان، یوروویژن یک دروازه عالی برای فهمیدن بخشی از فرهنگ عمومی استرالیاست. خیلی از مهاجران تازه‌وارد، استرالیا را از مسیر خبرهای جدی می‌شناسند: ویزا، کار، مسکن، مالیات، مدرسه و درمان. اما زندگی در استرالیا فقط این‌ها نیست. فرهنگ روزمره از همین لحظه‌های جمعی ساخته می‌شود: فینال فوتبال، ملبورن کاپ، آتش‌بازی سال نو، Vivid Sydney، و بله، یوروویژن.

یوروویژن به ما نشان می‌دهد استرالیا چگونه خودش را در جهان می‌بیند: نه فقط یک کشور انگلیسی‌زبان در نیمکره جنوبی، بلکه جامعه‌ای چندفرهنگی که از موسیقی، زبان و نمایش برای وصل شدن به جهان استفاده می‌کند.

برای ایرانیان و فارسی‌زبان‌ها، این مسابقه حتی یک حس آشنا هم دارد. ما هم در فرهنگ خودمان موسیقی، شعر، نمایش و رقابت را جدی می‌گیریم. ما هم می‌دانیم یک ترانه می‌تواند خاطره جمعی بسازد. تفاوت این‌جاست که یوروویژن همه این‌ها را با نور، رأی‌گیری، پرچم، شوخی و یک عالمه زرق‌وبرق ترکیب می‌کند.

اگر سال بعد خواستید یوروویژن را دنبال کنید

برای لذت بردن از یوروویژن لازم نیست کارشناس موسیقی باشید. فقط این چند نکته را بدانید:

• نیمه‌نهایی‌ها معمولاً چند روز قبل از فینال برگزار می‌شوند.
• فینال بزرگ در استرالیا معمولاً صبح زود پخش زنده می‌شود و بعد نسخه پرایم‌تایم هم از SBS پخش می‌شود.
• رأی‌گیری بخش مهمی از تجربه است؛ فقط اجراها را نبینید، امتیازدهی را هم دنبال کنید.
• از قبل چند کشور محبوب انتخاب کنید؛ این کار فینال را خیلی هیجان‌انگیزتر می‌کند.
• یوروویژن را با خانواده یا دوستان ببینید؛ این مسابقه برای واکنش جمعی ساخته شده است.

جمع‌بندی؛ چرا هنوز مهم است؟

یوروویژن یک تناقض دوست‌داشتنی است: هم جدی است، هم شوخ؛ هم مسابقه موسیقی است، هم نمایش سیاسی-فرهنگی؛ هم اروپایی است، هم جهانی؛ هم پر از نوستالژی است، هم هر سال خودش را از نو می‌سازد.

استرالیا هنوز یوروویژن را دوست دارد چون در این مسابقه بخشی از خودش را می‌بیند: جامعه‌ای که از مهاجرت، زبان‌های مختلف، موسیقی، طنز، رقابت و میل به دیده‌شدن ساخته شده است.

شاید استرالیا از نظر جغرافیایی اروپا نباشد، اما هر سال برای چند شب، با یک اجرا، یک امتیاز ۱۲تایی و یک فریاد صبحگاهی جلوی تلویزیون، بخشی از همان جشن جهانی می‌شود.

و راستش را بخواهید، همین کمی عجیب بودن، دقیقاً همان چیزی است که یوروویژن را یوروویژن می‌کند.