بزرگ‌ترین شیوع دیفتری در استرالیا؛ این بیماری قدیمی چرا دوباره خبرساز شده است؟

استرالیا با بزرگ‌ترین شیوع ثبت‌شده دیفتری روبه‌روست. دیفتری چیست، چگونه منتقل می‌شود، علائم آن کدام است، چطور تشخیص و درمان می‌شود و چه کسانی باید واکسن یا دوز یادآور را بررسی کنند؟

استرالیا با بزرگ‌ترین شیوع ثبت‌شده دیفتری از زمان آغاز ثبت ملی موارد بیماری روبه‌روست. تا ۲۱ مه ۲۰۲۶، ۲۳۰ مورد دیفتری در کشور گزارش شده و بیشتر موارد در قلمرو شمالی، استرالیای غربی، استرالیای جنوبی و کوئینزلند دیده شده‌اند. مقام‌های بهداشتی می‌گویند واکسیناسیون و دوزهای یادآور، مهم‌ترین راه پیشگیری از بیماری شدید هستند.

در یک نگاه

دیفتری بیماری‌ای است که خیلی‌ها آن را متعلق به کتاب‌های تاریخ می‌دانستند؛ بیماری‌ای که قبل از واکسیناسیون می‌توانست کودکان و بزرگسالان را به‌سرعت بدحال کند. اما حالا دوباره در استرالیا خبرساز شده است.

بر اساس اعلام Australian Centre for Disease Control، استرالیا در حال تجربه بزرگ‌ترین شیوع دیفتری از زمان آغاز ثبت ملی موارد بیماری است. شمار موارد در سال ۲۰۲۶ به ۲۳۰ مورد رسیده؛ یعنی حدود ۳۰ برابر بیشتر از دوره مشابه سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵. بیشتر موارد در مناطق دورافتاده و منطقه‌ای، به‌ویژه در قلمرو شمالی و استرالیای غربی گزارش شده‌اند.

خبر خوب؟ دیفتری قابل پیشگیری است. خبر مهم‌تر؟ اگر دوزهای واکسن یا یادآور فراموش شوند، این بیماری قدیمی می‌تواند دوباره راهش را باز کند.

خلاصه خبر: چه اتفاقی افتاده است؟

دولت فدرال استرالیا در ۲۱ مه ۲۰۲۶ یک بسته ۷.۲ میلیون دلاری برای کمک به مهار شیوع دیفتری اعلام کرد. این بسته برای حمایت از دولت قلمرو شمالی، خدمات بهداشتی تحت کنترل جامعه‌های بومی، افزایش نیروی واکسیناسیون، تهیه واکسن و آنتی‌بیوتیک و ارتباطات فرهنگی ایمن در جوامع درگیر اختصاص یافته است.

طبق اعلام رسمی دولت، حدود ۶۰ درصد موارد این شیوع در قلمرو شمالی ثبت شده و موارد دیگری نیز در استرالیای غربی، استرالیای جنوبی و کوئینزلند گزارش شده‌اند. Australian CDC نیز مناطق پرخطر فعلی را شامل تمام قلمرو شمالی، مناطق Kimberley، Goldfields و Pilbara در استرالیای غربی و شمال‌غرب دور استرالیای جنوبی معرفی کرده است.

ABC نیز گزارش داده که این شیوع از مرز چند ایالت و قلمرو گذشته و یک مرگ احتمالی مرتبط با دیفتری در دست بررسی است؛ مرگی که اگر تأیید شود، نخستین مرگ ناشی از دیفتری در استرالیا در نزدیک به یک دهه خواهد بود.

این شیوع به‌طور نامتناسبی جوامع بومی و ساکنان مناطق دورافتاده را تحت تأثیر قرار داده است. این نکته مهم است: شیوع بیماری فقط داستان «واکسن زدن یا نزدن» نیست. عوامل بزرگ‌تری مثل دسترسی دشوار به خدمات درمانی، کمبود نیروی سلامت در مناطق دور، شلوغی خانه‌ها، فاصله زیاد از کلینیک‌ها و تأخیر در رساندن پیام‌های بهداشتی مناسب هم نقش دارند.

دیفتری چیست؟ یک باکتری کوچک با زهر بزرگ

دیفتری یک عفونت جدی باکتریایی است. عامل اصلی آن معمولاً باکتری Corynebacterium diphtheriae است. بعضی سویه‌های این باکتری سمی تولید می‌کنند که می‌تواند به گلو، راه‌های تنفسی، قلب، اعصاب و کلیه‌ها آسیب بزند.

برای ساده‌تر شدن ماجرا، دیفتری را مثل یک مهمان ناخوانده تصور کنید که فقط وارد خانه نمی‌شود؛ اگر شرایط فراهم باشد، دود سمی هم در خانه پخش می‌کند. مشکل اصلی در دیفتری فقط حضور باکتری نیست، بلکه سمی است که برخی سویه‌ها تولید می‌کنند.

دیفتری معمولاً به دو شکل مهم دیده می‌شود:

۱. دیفتری تنفسی

این همان شکل کلاسیک و خطرناک‌تر بیماری است. دیفتری تنفسی می‌تواند با گلودرد، تب خفیف، بی‌حالی و گرفتگی صدا شروع شود. بعد از چند روز، ممکن است یک لایه ضخیم خاکستری یا سفید روی گلو و لوزه‌ها تشکیل شود. این لایه می‌تواند بلع و تنفس را دشوار کند و در موارد شدید راه تنفس را ببندد.

سم دیفتری می‌تواند به قلب آسیب بزند و باعث التهاب عضله قلب شود. همچنین ممکن است اعصاب را درگیر کند و در موارد شدید به فلج منجر شود.

۲. دیفتری پوستی

در شیوع فعلی استرالیا، بخش بزرگی از موارد از نوع پوستی بوده‌اند. در این حالت، بیماری می‌تواند به شکل زخم‌های پوستی دیر خوب‌شونده، به‌خصوص روی دست‌ها و پاها، دیده شود. این زخم‌ها ممکن است شبیه عفونت‌های معمولی پوست به نظر برسند، اما در برخی شرایط می‌توانند باکتری را منتقل کنند و اگر درمان نشوند مزمن شوند.

Australian CDC در به‌روزرسانی اپیدمیولوژیک خود اعلام کرده که از سال ۲۰۲۵، بیشتر موارد ثبت‌شده دیفتری در استرالیا از نوع پوستی بوده‌اند، هرچند حدود ۳۰ درصد موارد در به‌روزرسانی ۲۰ مه ۲۰۲۶ به‌عنوان دیفتری تنفسی طبقه‌بندی شده‌اند.

علائم دیفتری: از «گلودرد ساده» تا هشدار جدی

دیفتری می‌تواند با نشانه‌هایی شروع شود که در نگاه اول شبیه سرماخوردگی یا عفونت معمولی گلو هستند. همین موضوع باعث می‌شود تشخیص اولیه سخت باشد.

علائم احتمالی دیفتری تنفسی:

• گلودرد
• تب خفیف
• بی‌اشتهایی
• خستگی یا بی‌حالی
• گرفتگی صدا
• مشکل در بلع
• مشکل در تنفس
• تورم غدد گردن؛ حالتی که گاهی به آن «گردن گاوی» گفته می‌شود
• تشکیل لایه خاکستری یا سفید روی گلو و لوزه‌ها

علائم احتمالی دیفتری پوستی:

• زخم‌های پوستی که دیر خوب می‌شوند
• زخم‌های بزرگ یا مزمن
• عفونت روی زخم قبلی
• زخم‌هایی که ممکن است ظاهر غیرمعمول یا رنگ آبی‌مانند داشته باشند

علائم معمولاً ۲ تا ۵ روز پس از تماس با باکتری ظاهر می‌شوند. بعضی افراد هم ممکن است علامت زیادی نداشته باشند، اما همچنان بتوانند باکتری را به دیگران منتقل کنند.

دیفتری چگونه منتقل می‌شود؟

دیفتری می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود. راه‌های اصلی انتقال عبارت‌اند از:

• قطرات تنفسی هنگام سرفه یا عطسه
• تماس نزدیک با فرد آلوده، حتی اگر علائم واضحی نداشته باشد
• تماس با زخم پوستی فرد مبتلا
• تماس با وسایل آلوده، مانند دستمال، لباس یا سطوحی که با ترشحات فرد آلوده تماس داشته‌اند

به همین دلیل، شستن دست‌ها، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه، تمیز نگه داشتن زخم‌ها و مراجعه زودهنگام به پزشک در صورت علائم مشکوک اهمیت دارد.

چطور تشخیص داده می‌شود؟

پزشک معمولاً با پرسیدن درباره علائم، سابقه تماس، سابقه سفر یا حضور در مناطق درگیر، و معاینه گلو یا زخم‌های پوستی شروع می‌کند.

اگر دیفتری مطرح باشد، آزمایش می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سواب گلو یا بینی برای موارد تنفسی
• سواب زخم برای موارد پوستی
• آزمایش‌های تکمیلی برای شناسایی باکتری و بررسی تولید سم

دیفتری در استرالیا یک بیماری قابل گزارش است. یعنی اگر پزشک یا آزمایشگاه موردی را تشخیص دهد، باید موضوع به واحدهای بهداشت عمومی اطلاع داده شود. سپس ممکن است ردیابی تماس‌ها، آزمایش یا درمان پیشگیرانه برای اطرافیان نزدیک انجام شود.

نکته مهم: اگر شما یا یکی از اعضای خانواده علائم شدید تنفسی، مشکل در بلع، مشکل در نفس کشیدن یا گلودرد همراه با لایه خاکستری/سفید در گلو دارید، منتظر نمانید. با پزشک، کلینیک، Healthdirect یا اورژانس تماس بگیرید.

درمان دیفتری چیست؟

دیفتری درمان دارد، اما زمان در آن بسیار مهم است. درمان ممکن است شامل این موارد باشد:

آنتی‌بیوتیک

آنتی‌بیوتیک برای از بین بردن باکتری و کاهش انتقال بیماری استفاده می‌شود. نوع و مدت درمان را پزشک یا تیم بهداشت عمومی تعیین می‌کند.

آنتی‌توکسین دیفتری

در مواردی، به‌ویژه دیفتری تنفسی یا موارد شدید، درمان ویژه‌ای به نام آنتی‌توکسین دیفتری لازم است. این درمان به خنثی کردن سم تولیدشده توسط باکتری کمک می‌کند. آنتی‌توکسین جای آنتی‌بیوتیک را نمی‌گیرد؛ نقش آن متفاوت است.

بستری در بیمارستان

برخی بیماران، به‌خصوص کسانی که مشکل تنفسی، درگیری قلبی یا علائم شدید دارند، ممکن است نیاز به بستری و مراقبت نزدیک داشته باشند.

ایزوله ماندن تا زمان بی‌خطر شدن

فرد مبتلا ممکن است لازم باشد تا زمانی که دیگر عفونی نیست، از دیگران جدا بماند. هدف این کار، جلوگیری از انتقال بیماری است.

آیا واکسن جلوی دیفتری را می‌گیرد؟

بله. واکسیناسیون بهترین محافظت در برابر بیماری شدید و عوارض خطرناک دیفتری است.

واکسن دیفتری در استرالیا معمولاً به‌صورت ترکیبی با واکسن کزاز و سیاه‌سرفه داده می‌شود. برای کودکان، این واکسن در برنامه ملی ایمن‌سازی در سنین ۲، ۴، ۶ و ۱۸ ماهگی و ۴ سالگی توصیه می‌شود. دوز یادآور برای نوجوانان نیز معمولاً در سن ۱۱ تا ۱۳ سالگی یا از طریق برنامه‌های مدرسه‌ای ارائه می‌شود.

برای بزرگسالان، Australian Immunisation Handbook توصیه می‌کند افراد ۵۰ ساله اگر در ۱۰ سال گذشته دوز یادآور نگرفته‌اند، دوز یادآور دریافت کنند. برای افراد ۶۵ ساله و بالاتر نیز دوز یادآور dTpa در صورت گذشت بیش از ۱۰ سال از آخرین دوز توصیه شده است.

در شرایط خطر بالاتر، از جمله زندگی یا سفر به مناطق پرخطر فعلی، Australian CDC می‌گوید افراد باید دریافت دوز یادآور هر ۵ سال را در نظر بگیرند.

یک نکته ظریف اما مهم: واکسن بیشتر از همه در برابر اثرات شدید سم دیفتری محافظت می‌کند. یعنی فرد واکسینه‌شده ممکن است در برخی شرایط باکتری را حمل یا منتقل کند، اما خطر بیماری شدید در او بسیار کمتر است. به همین دلیل، هم واکسیناسیون و هم اقدامات بهداشتی اهمیت دارند.

چه کسانی بهتر است وضعیت واکسن خود را بررسی کنند؟

این مقاله جایگزین مشاوره پزشکی نیست، اما بر اساس توصیه‌های رسمی، این گروه‌ها بهتر است وضعیت واکسیناسیون خود را با GP، داروساز واکسیناتور، کلینیک محلی یا خدمات بهداشتی بررسی کنند:

• خانواده‌هایی که کودک یا نوجوان دارند
• افرادی که در مناطق پرخطر زندگی می‌کنند یا به آن مناطق سفر می‌کنند
• کارکنان سلامت و مراقبت
• افرادی که با نوزادان یا کودکان کوچک در تماس نزدیک هستند
• زنان باردار، طبق توصیه‌های واکسیناسیون بارداری
• افرادی که نمی‌دانند آخرین دوز واکسن کزاز/دیفتری/سیاه‌سرفه را چه زمانی گرفته‌اند
• مهاجران، پناهندگان یا افرادی که سابقه واکسیناسیون ناقص یا نامشخص دارند
• مسافران به کشورهایی که دیفتری در آن‌ها هنوز شایع‌تر است

اگر دفترچه واکسن، سابقه Medicare، اپلیکیشن Medicare یا Australian Immunisation Register را دارید، می‌توانید از آن‌ها برای بررسی سابقه واکسیناسیون استفاده کنید. اگر سابقه روشن نیست، پزشک یا پرستار ایمن‌سازی می‌تواند درباره برنامه catch-up راهنمایی کند.

برای فارسی‌زبانان ساکن استرالیا چه اهمیتی دارد؟

برای بسیاری از ایرانیان و فارسی‌زبانان ساکن استرالیا، دیفتری ممکن است بیماری آشنایی نباشد. بعضی‌ها در کودکی در ایران، افغانستان یا کشورهای دیگر واکسن زده‌اند، اما سابقه دقیق دوزها را ندارند. بعضی‌ها هم تصور می‌کنند واکسن‌های کودکی تا آخر عمر کافی هستند.

واقعیت این است که ایمنی برخی واکسن‌ها با گذشت زمان کم می‌شود و دوزهای یادآور برای همین طراحی شده‌اند. اگر آخرین واکسن کزاز/دیفتری/سیاه‌سرفه خود را به یاد نمی‌آورید، این شیوع یک یادآوری خوب است که سوابق خود را بررسی کنید.

این موضوع برای کسانی که به مناطق دورافتاده، شمال استرالیا، جوامع درگیر، یا کشورهایی با ریسک بالاتر سفر می‌کنند مهم‌تر است.

یک چک‌لیست ساده برای خانواده‌ها

پیش از آن‌که نگران شوید، این کارهای ساده را انجام دهید:

1. سوابق واکسن خانواده را بررسی کنید.
   مخصوصاً کودکان، نوجوانان، افراد ۵۰ سال به بالا و کسانی که سابقه واکسنشان نامشخص است.

2. اگر در مناطق پرخطر زندگی می‌کنید یا سفر دارید، از GP یا کلینیک بپرسید.
   درباره دوز یادآور و توصیه پنج‌ساله برای مناطق پرخطر سؤال کنید.

3. گلودرد غیرعادی را جدی بگیرید.
   به‌خصوص اگر همراه با مشکل تنفس، مشکل بلع، تب، تورم گردن یا لایه خاکستری/سفید در گلو باشد.

4. زخم‌های پوستی دیر خوب‌شونده را رها نکنید.
   مخصوصاً اگر در منطقه درگیر هستید یا با فرد مشکوک تماس داشته‌اید.

5. از شایعه و توصیه‌های نامعتبر دوری کنید.
   دیفتری بیماری قابل پیشگیری و قابل درمان است، اما اطلاعات غلط می‌تواند مراجعه و واکسیناسیون را عقب بیندازد.

6. در صورت نگرانی، از مسیرهای رسمی کمک بگیرید.
   Healthdirect با شماره 1800 022 222 در سراسر استرالیا راهنمایی ۲۴ ساعته پرستاری ارائه می‌دهد. در موارد اورژانسی با 000 تماس بگیرید.

بخش کوتاه و کاربردی: واقعیت یا شایعه؟

«دیفتری دیگر در استرالیا وجود ندارد.»

شایعه. دیفتری نادر شده بود، اما حذف نشده است. شیوع فعلی نشان می‌دهد بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن می‌توانند دوباره ظاهر شوند.

«فقط کودکان دیفتری می‌گیرند.»

شایعه. کودکان در معرض خطرند، اما بزرگسالان هم می‌توانند مبتلا شوند؛ مخصوصاً اگر واکسیناسیون ناقص باشد یا دوزهای یادآور را نگرفته باشند.

«اگر واکسن زده باشم، هیچ کاری لازم نیست.»

نیمه‌درست. واکسن محافظت بسیار مهمی در برابر بیماری شدید می‌دهد، اما سوابق واکسن و زمان آخرین دوز مهم است. در مناطق پرخطر، توصیه درباره دوزهای یادآور ممکن است متفاوت باشد.

«دیفتری فقط بیماری گلو است.»

شایعه. دیفتری می‌تواند تنفسی یا پوستی باشد. در شیوع فعلی استرالیا، بخش زیادی از موارد از نوع پوستی گزارش شده‌اند.

«آنتی‌بیوتیک همه‌چیز را حل می‌کند.»

نیمه‌درست. آنتی‌بیوتیک مهم است، اما در موارد شدید ممکن است آنتی‌توکسین، مراقبت بیمارستانی و اقدامات بهداشت عمومی هم لازم باشد.

چرا این شیوع فقط یک خبر پزشکی نیست؟

دیفتری یک داستان کوچک از یک مشکل بزرگ‌تر است: وقتی خدمات سلامت به همه مردم با سرعت و کیفیت برابر نمی‌رسد، بیماری‌های قدیمی می‌توانند دوباره فرصت پیدا کنند.

در جوامع دورافتاده، مراجعه به کلینیک ممکن است ساده نباشد. خانه‌های شلوغ، گرمای هوا، زخم‌های پوستی، کمبود نیروی درمانی و فاصله زیاد از خدمات تخصصی می‌توانند شرایط را پیچیده‌تر کنند. به همین دلیل، پاسخ مؤثر فقط واکسن نیست؛ واکسن مهم‌ترین ابزار است، اما همراه با ارتباط فرهنگی مناسب، نیروی درمانی کافی، خدمات محلی قابل اعتماد و دسترسی واقعی معنا پیدا می‌کند.

برای مخاطب عمومی، پیام ساده است: از این خبر نترسید، اما آن را نادیده هم نگیرید. دیفتری بیماری‌ای است که با دانش، واکسن، درمان زودهنگام و اعتماد به منابع معتبر می‌توان آن را کنترل کرد.

اگر همین امروز فقط سه کار انجام دهید

• سابقه واکسن خود و خانواده را بررسی کنید.
• اگر در منطقه پرخطر هستید یا قصد سفر به آن مناطق را دارید، با GP، کلینیک محلی یا داروساز واکسیناتور صحبت کنید.
• این خبر را با ترس منتشر نکنید؛ با اطلاعات درست منتشر کنید.

یادداشت سردبیری

این مطلب اطلاعات عمومی سلامت است و جایگزین مشاوره پزشک، توصیه مقام‌های بهداشت عمومی یا خدمات اورژانس نیست. در صورت علائم شدید، مشکل تنفس، بدحالی کودک، یا نگرانی فوری، با 000 تماس بگیرید. برای راهنمایی غیر اورژانسی، Healthdirect با شماره 1800 022 222 در دسترس است.